Een nieuwe, hardere Angelsaksische zakencultuur heeft zijn intrede gedaan. De ‘overvalactie’ van ABN Amro ten opzichte van leveranciers is daar een recent voorbeeld van.

Wat blijft er over van alle idealen over ketensamenwerking wanneer ‘leveranciersmanagement’ voor enkele van de grootste bedrijven niets méér is dan leveranciers schaamteloos het mes op de keel te zetten? Onlangs verscheen er in het Financiele Dagblad een opmerkelijk verhaal, waarin de krant de handelswijze van ABN Amro onder de loep nam. Medio 2008 zette de bank leveranciers onder druk om met terugwerkende kracht een forse korting te verlenen op reeds geleverde diensten.

De afdeling inkoop van ABN Amro, destijds nog maar net in handen van Fortis en de Royal Bank of Scotland (RBS) paste een heuse ‘overvaltactiek’ toe en vroeg een terugbetaling tot 10 procent over in 2007 overgemaakte gelden. In ruil daarvoor stond contractbehoud. Een bedrijf dat akkoord ging was schoonmaakbedrijf ISS. ‘Leuk is anders, maar zo kunnen zaken gaan in het harde bedrijfsleven’, reageerde directeur Madeleine Bunders tegen het FD. Andere leveranciers, die anoniem wensten te blijven, weigerden. ‘Inbinden betekende dat je niet op een zwarte lijst zou komen en betere kansen zou maken in de toekomst.’ De schoonmaakbedrijven zouden nu met angst en beven uitkijken naar de grote schoonmaaktender die al een paar jaar boven de markt hangt. ‘Wij weten dat ISS in 2008 heeft betaald. Die willen daar bij een grote aanbesteding van ABN natuurlijk iets voor terugkrijgen.’

‘Zelfs meneer Lopez deed dit niet’
Het zijn toestanden waar NEVI-hoogleraar Arjen van Weele zich over kan opwinden. ‘Zelfs in de tijd van meneer Lopez (de voormalige topman van General Motors en Volkswagen, die als geen ander de kunst verstond om risico’s bij leveranciers te leggen en deze het vel over de oren te trekken, red.) heb ik dit nog niet meegemaakt’, zo zegt hij. ‘Laat ik de beroepscode van NEVI er eens bijpakken. Punt vier van die code is “De reputatie van de  professie hooghouden”. Ik zou met de betrokken collega’s dit punt nog weleens willen verkennen. Het roept vragen op. Onder druk wordt alles vloeibaar. Waar liggen de grenzen van ons vakgebied? Zouden er sancties moeten volgen? Moeten we hierop alert zijn?’ Nog buiten beschouwing laat Van Weele punt twee van de beroepscode (‘Leveranciers rechtvaardig behandelen’), die ook stof tot discussie biedt. Te lezen valt: ‘De inkoper dient een positieve relatie met leveranciers te onderhouden, waarbij ook de belangen van de leverancier in het oog moeten worden gehouden.’

De reacties op het bewuste FD-artikel liegen er niet om. ‘Maffia’, reageert de een, ‘Volkomen immoreel’, zegt de ander. Weer iemand noemt Albert Heijn als bedrijf dat er dezelfde praktijken op na houdt. ‘Je moet reeds uitonderhandelde prijzen achteraf terugbetalen. De boodschap is simpel: als je niet wil betalen, lig je eruit als leverancier. Het is chantage.’ Het genoemde gaat allemaal nog een stap verder dan in het afgelopen jaar al een aantal keren te zien was, namelijk het vragen om een korting en het oprekken van betalingstermijnen. De ‘Akzo-brief’ bijvoorbeeld, waarin AkzoNobel begin 2009 per direct alle leveranciers om een korting van 10 procent vroeg. Een brief die voor opschudding zorgde, al was het maar om het hoge percentage. In het verleden vroegen andere bedrijven, zoals Maxeda (eigenaar van De Bijenkorf en V&D) en Dow Chemical ook al om korting. Maar toen ging het nog om een prijsverlaging van hooguit 5 procent.

Stijlkeuze of inkoopdillemma?
Alle verontwaardiging ten spijt, gaat het hier om een inkoopvraagstuk of om een brede bestuurskwestie? De bezuiniging bij ABN Amro, zo meldt FD, stond onder leiding van de inkoopafdeling van RBS. De inkopers van ABN zouden op een target zijn gesteld. ‘Ze moesten voortdurend naar Schotland bellen om te vertellen hoeveel geld er was binnengehaald.’ Met andere woorden: de Nederlandse inkopers stonden al onder een even grote druk. Het roept vragen op over zakencultuur. Toevallig verschijnt er medio 2008, ongeveer tegelijkertijd met de ‘chantage-actie’ van ABN Amro, in De Volkskrant een artikel over de internationalisering van bedrijven als ABN Amro en de daarmee veranderende bedrijfscultuur. ‘Een nieuwe, hardere Angelsaksische bedrijfscultuur heeft zijn intrede gedaan’, meldt het artikel, dat het uiteenvallen van ‘old boys networks’ met de bijbehorende vriendschapsbanden en zelfbeheersing en de grotere focus op aandeelhouderswaarde resultaat als achterliggende oorzaken noemt.