In plaats van het plaatselijke zwembad te sluiten, kunnen gemeenten bij bezuinigingen ook hun eigen bedrijfsvoering efficiënter inrichten. Maar dan moet de inkoper wel meer te zeggen krijgen over de 900 euro die de lokale overheden gemiddeld per inwoner uitgeven. “1,1 miljard euro besparing is zonder meer haalbaar”, meldde ADC Performance Improvement onlangs over Nederlandse gemeenten. Het consultancybedrijf deed een kwalitatief onderzoek onder 171 van de 418 Nederlandse gemeententen en concludeerde dat deze onvoldoende zicht hebben op haalbare besparingen binnen de eigen organisatie. Alleen al besparingen op inkoop- en contractmanagementgebied zouden ruim 740 miljoen euro kunnen opleveren. Teveel gericht op rechtmatigheid
Wim Nieland, managing director bij ADC Performance Improvement: “Gemeenten hebben het niet makkelijk momenteel, maar bezuinigingen worden momenteel wel erg nadrukkelijk bij de burger neergelegd. Door de lasten te verhogen, maar vooral door te snijden in subsidies.” Waarom gemeenten zoveel laten liggen op inkoop en het managen van hun contracten weet Nieland wel. “Ze zijn teveel gericht op rechtmatigheid, op het volgen van procedures. Logisch ook, publieke inkopers zijn daar jarenlang op aangesproken.” Hoe ADC op het genoemde bedrag is gekomen? Nieland weet het keurig voor te rekenen. “Uit een aantal onderzoeken komt een gemiddelde beïnvloedbare ‘spend’ van 900 euro per inwoner per jaar naar voren. Een vuistregel die wij daarin hebben ontdekt, is dat de besparingspotentie over de hele linie genomen gemiddeld 5 procent is. Vermenigvuldigd met het aantal Nederlanders kom je dan op circa 740 miljoen euro.”
Inkoper heeft weinig te zeggen
Laten gemeenten inderdaad teveel geld liggen? Jan Telgen, NEVI-hoogleraar Inkoopmanagement aan de Universiteit Twente, herkent het door Nieland genoemde bedrag aan inkopen per inwoner. “Dit is absoluut een reëel getal. We hebben dit al eens eerder onderzocht en zijn toen uitgekomen op rond de 1000 euro spend per inwoner. Als je dan zegt dat je je 5 procent kunt besparen, dan kom je uit op het bedrag zoals ADC dat noemt. Die berekening zal wel kloppen, maar er zijn ook kanttekeningen te plaatsen bij de uitgangspunten. Vijf procent besparen lijkt redelijk, want in ieder huishouden valt wel te besparen. Een kwestie van goed opletten, bijvoorbeeld door het huismerk pindakaas te kopen in plaats van een A-merk.” Of gemeenten besparingen van 5 procent op het totale inkoopvolume echt kunnen maken, betwijfelt Telgen: “Het is al heel lastig om besparingen op de grote posten echt hard te maken. Vaak zijn dat eenmalige uitgaven voor bouwprojecten en of dat ook zo maar 5 procent goedkoper kan door beter in te kopen?” Een andere vraag is of inkopers valt te verwijten dat ze de besparingen niet realiseren. Telgen: “Het is duidelijk dat de aanbestedingsregels nogal de nadruk op rechtmatigheid hebben gelegd, maar de vraag is of dat door de inkopers komt of door hun interne opdrachtgevers.” Bovendien worden inkopers nauwelijks betrokken bij de inkoopterreinen waar de grote bedragen naartoe gaan. “Over de harde sector, zoals de aanleg van publieke voorzieningen als wegen, en over de activiteiten in de sociale sfeer zoals WMO en schuldhulpverlening hebben gemeentelijke inkopers vaak maar weinig te zeggen.” Druk zetten
Het is tijd voor een professionelere inkooporganisatie voor gemeentelijke overheden, vinden Telgen en Nieland. Telgen: “Bij het grootste deel van de genoemde 900 euro is nauwelijks een inkoper betrokken.” Nieland: “Ik hoop dat de conclusies van ons rapport landen bij de gemeenteraden. Die moeten druk zetten op hun colleges van B&W. Zodat deze bij de volgende bezuinigingsronde niet korten op logopedie op basisscholen of het plaatselijke zwembad sluiten, maar kiezen voor een efficiëntere bedrijfsvoering in de interne organisatie.” |
