Samenwerken zit Nederlanders in het bloed. Onze staatsinrichting is er een toonbeeld van. We zijn in 1588 begonnen als Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Samenwerking op hoog politiek niveau dus. De handen werden ineen en de Spanjaarden werden eruit geslagen. Het kenmerk van de Republiek was niet eens zozeer politieke macht maar vooral een enorme economische macht. Mede door dit samenwerkingsverband speelden de Nederlanders een hoofdrol op het economische wereldtoneel gedurende de gouden eeuw. Een prachtvoorbeeld van waar de wil tot samenwerking toe kan leiden. Ook ‘s werelds eerste multinational, de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) geldt als voorbeeld van geslaagde samenwerking. Het was raadspensionaris Johan van Oldenbarneveld die het gepruts en de onderlinge rivaliteit van allerlei kleine compagnieën niet langer kon aanzien en de Staten-Generaal opriep één grote compagnie op te richten. Provincies, steden en particulieren financierden de schepen en specerijenvaart niet meer zelf en in concurrentie met elkaar, maar bereikten door samenwerking een schaalgrootte waar de Engelsen, destijds de grote aartsrivaal, nog een puntje aan konden zuigen. Wat zegt dit nu voor onze tijd? De Republiek werd geboren onder grote politieke druk. De VOC is onder politiek druk opgericht voor economisch gewin. Zonder al teveel te willen dramatiseren, is er momenteel sprake van grote politieke druk, juist om economisch gewin te behalen. Waarom dus heden ten dage niet meer nadruk op samenwerken? Een inkoop a-b-c’tje. Inkoopsamenwerking leidt tot volumebundeling en dat leidt weer tot betere condities. Dit eerste a-b-c’tje wordt vaak uitgevoerd. Er zijn inmiddels veel en heel verschillende inkoopsamenwerkingsverbanden. Gemeenten werken bijna zonder uitzondering met elkaar samen in wisselend intensieve verbanden. De ziekenhuizen kennen ook hun samenwerkingsverbanden. Het Rijk is bezig categoriemanagement in te voeren, Hoge Scholen zijn met grote regelmaat met elkaar in gesprek, Universiteiten zoeken elkaar op. The sky is the limit? Ondanks de vele initiatieven zijn er maar weinig geslaagde voorbeelden. Veel samenwerkingsverbanden blijven steken in een gezamenlijke aanbesteding hier en een beetje kennisdeling daar. Het succes van de samenwerking zit hem vaak meer in de duur van het samenwerkingsverband dan in de concreetheid van opgeleverde resultaten. Inkoopsamenwerking is nog zeker geen VOC succes verhaal. De meeste samenwerkingsverbanden ontstaan vanuit inkoperbehoeften. Weinig samenwerkingen ontstaan doordat de klant, vaak de budgethouder, wordt meegenomen in het samenwerkingsproces. Hierdoor boet de samenwerking in aan draagkracht en dat is funest voor de te ontwikkelen slagkracht. Inkoopsamenwerking gaat om méér dan alleen het bundelen van volumes. Bepaal vooraf de mate en de wenselijkheid van de samenwerkingsvorm. Breng structuur aan, bijvoorbeeld door te kijken naar inkoopsegmenten en stel doelstellingen vast. Stem die af met de relevante stakeholders. Richt de samenwerking in en stel een gedegen rapportageprotocol over voortgang en activiteiten op. Ruim vierhonderd jaar geleden, onder grote politieke druk, lieten Nederlandse provincies, steden en particulieren zien dat draagvlak, gemeenschappelijk belang en wilskracht binnen een samenwerkingsvorm uitzonderlijk profijtelijk kan zijn. In de woorden van Oldenbarneveld, het huidige gepruts en de vele onderlinge rivaliteiten overziend, wordt het tijd voor wat meer VOC-mentaliteit binnen samenwerkend inkoopland. |
