Inloggen
Login met InkopersCafé account Account aanmaken

Premium logo's

Premium logo's

Premium partners

Sidebar premium

Sidebar premium

Gold partners

Sidebar gold

Sidebar gold

Silver partners

Sidebar silver

Sidebar silver
10
12
Peter Streefkerk
1 Star2 Stars3 Stars4 Stars5 Stars
Door Peter Streefkerk
Dossier: Inkoop
Soort: ,

Inkoop van menselijke lichaamsdelen kent geen grenzen

Inkoop van menselijke lichaamsdelen kent geen grenzen

Was het nu mijn naïviteit of het tijdstip waarop (zondagmorgen vroeg) ik het bericht las met de titel ‘AMC stopt met inkoop hoofden VS’ en in eerste instantie dacht dat het bericht over hoofden inkoop uit de VS ging? Het zal mijn beroepsdeformatie wel zijn dat ieder artikel met daarin het woord inkoop mij nieuwsgierig maakt en dus ook dit artikel. Al verder lezend bemerkte ik echter mijn vergissing en ontdekte ik dat het over de inkoop van menselijke hoofden ging. Nu ben ik gedurende mijn werkzame leven al veel bijzondere inkoop- of aanbestedingsprojecten tegengekomen, waaronder bijvoorbeeld de aanbesteding van champagne en later doodskisten door de Franse overheid, maar dit ging nog een stap verder.      

Handel in menselijke lichaamsdelen big business 
Uit onderzoek van het Amerikaanse persbureau Reuters begin dit jaar, en in aanvulling daarop nader onderzoek van het NOS actualiteitenprogramma Nieuwsuur, bleek recentelijk dat het AMC en het Erasmus Medisch Centrum de afgelopen tien jaar voor hun medische opleidingen honderden hoofden en andere lichaamsdelen hadden gekocht bij Amerikaanse bedrijven. Deze zeer veel winst makende commerciële bedrijven, zogenaamde body brokers, handelen in lichaamsdelen van mensen die hun lichaam ter beschikking hebben gesteld aan de wetenschap. Daar is op zich niets illegaals aan, maar in de praktijk bleek dat deze bedrijven waaronder MedCure en Science Care het niet zo nauw namen met het voorlichten van de nabestaanden over wat er precies met de lichamen gebeurde. 

Legitieme uitbesteding op basis van bedrijfseconomische overwegingen
Vanzelfsprekend beschikken Nederlandse universitair medische centra zelf ook over programma’s voor lichaamsdonatie na de dood. Normaal leveren zulke programma’s honderden lichaamsdelen per jaar op. Zoals bleek uit de toelichting van hoogleraar Freek Dikkers, hoofd van de afdeling KNO Academisch Medisch Centrum, was dat aanbod echter niet toereikend om de in binnen- en buitenland veel gevraagde opleidingen van het AMC te kunnen blijven verzorgen. Een bedrijfseconomische en derhalve zeer legitieme overweging lag dus ten grondslag aan de keuze om de levering van lichaamsdelen uit te besteden. Daarvoor werden in eerste instantie de andere medisch universitaire ziekenhuizen in Nederland benaderd, maar ook dat aanbod schoot tekort waarna de aandacht naar het buitenland werd verplaatst.     

Betrokkenheid van de inkoopafdeling 
Of de inkoopafdeling van het AMC of het Erasmus Medisch Centrum bij de (eerste) marktverkenning en het verdere inkooptraject werden betrokken, blijkt niet uit de rapportage van Nieuwsuur. Op basis van de tekst over leveranciersrelaties op hun eigen website mag je verwachten dat het overgrote deel van de inkooptransacties sinds een aantal jaren op de een of andere manier werden begeleid door de afdeling Inkoop. Mocht dat het geval zijn geweest, en daar ga ik wel vanuit, ben ik zeer benieuwd naar de reactie als je als inkoopadviseur door je leidinggevende wordt gevraagd een traject voor de inkoop van lichaamsdelen te begeleiden. Zoals eerder aangegeven vormen die lichaamsdelen niet echt een standaard inkoopsegment en dan druk ik me nog eufemistisch uit. Naast de creativiteit om iets anders in te kopen dan dat je gewend bent, vraagt het in dit specifieke geval tevens om een stukje afstand nemen van het feit dat je menselijke lichaamsdelen aan het inkopen bent.      

Zeer beperkte wet- en regelgeving voor inkoop lichaamsdelen
Wat is zo’n geval het referentiekader en de eerste stap waarmee je als inkoopadviseur je marktverkenning start? Toch iets gemakkelijker dan gedacht blijkt in de praktijk. Als je als zoekterm bij Google ‘supplier real human body parts‘ intikt, kom je al snel terecht bij een artikel van Newsweek (oktober 2018) en het eerdere genoemde onderzoek van Reuters (februari 2018). Daaruit blijkt in ieder geval dat de markt en handel van menselijke lichaamsdelen in de Verenigde Staten (nog) niet gehinderd wordt door al te veel wet- en regelgeving. Laat staan dat er ethische gedragscodes bij deze inkooptransacties in beeld zijn. Het maakt in ieder geval duidelijk dat een dergelijk inkooptraject bij aanvang beschouwd kan worden als een reis naar het ‘terra incognita’, zeker voor inkoopbegrippen. En niet onbelangrijk, dat de leveranciers in dit inkoopsegment tot nu toe vrij spel hebben en op basis van de Kraljic-matrix gerekend mogen worden tot de kritische leveranciers voor de inkopende partij.  

Specificeren, selecteren en contracteren
Vanzelfsprekend is het de verantwoordelijkheid van de bij dit inkooptraject betrokken medici c.q. inhoudsdeskundigen om de technische specificaties van de te leveren lichaamsdelen op te stellen en goed te keuren. De enige inbreng van de inkoopadviseur bij dit traject blijft ‘beperkt’ tot het stellen van kritische vragen en uitbreiding van het programma van eisen en wensen op het gebied van onder meer logistiek, transport, verpakking, verzekering en contractvoorwaarden (met name aansprakelijkheid en eigendomsrechten). Gegeven de machtspositie van de leveranciers, bekeken vanuit hun gezichtspunt, behoren inkopende organisaties in dit marktsegment tot het exploitatie-segment, en zal er voor hen niet meer eer zijn te behalen dan een tijdige en kwalitatief goede levering voor elkaar te krijgen.   

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen en/of Inkopen 
Naar aanleiding van de reportage in Nieuwsuur vorige week liet het Amsterdam Universitair Medisch Centrum (waar het AMC na de fusie met het VUmc onderdeel van uitmaakt) in ieder geval weten dat zij de contractuele relatie met hun leverancier Science Care inmiddels hebben beëindigd. De vraag is of deze situatie vanuit het AMC voorkomen had kunnen worden. Vanuit bedrijfseconomisch oogpunt naar mijn idee niet, omdat het AMC bekend stond als een gerespecteerd opleidingsinstituut in binnen- en buitenland en zij deze reputatie niet op het spel wilden zetten. Vanuit het oogpunt van Maatschappelijk Verantwoorden Ondernemen en/of Inkopen had er misschien wel een betere controle op de bedrijfsvoering van de leveranciers kunnen plaatsvinden. De vraag is alleen of dat gezien de machtspositie van de leveranciers tot de realistische mogelijkheden had behoord. Een lastig dilemma waarbij de inkoopadviseur in samenwerking met zijn of haar leveranciers- en contractmanager mogelijk een bepalende rol had kunnen spelen.   

Links naar video’s en/of artikelen:

Peter Streefkerk
Door Peter Streefkerk
Peter Streefkerk is eigenaar van Respect Inkoopconsultancy. Hij houdt zich bezig met interim management, advisering, projectmanagement, training en coaching. Hij is auteur van de boeken Inkopen voor Dummies, Inkoop en een groot aantal artikelen over inkopen. Volg Peter op Twitter.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.